Het Grootoosten van België
Het Grootoosten van België is een confederatie van Federaties van vrije en soevereine vrijmetselaarsloges. De Obediëntie heeft het statuut van een vereniging zonder winstoogmerk en telt begin 2026 meer dan 10.200 leden, verdeeld over 138 loges.
Het Grootoosten van België bestaat uit drie Federaties van Loges:
• een federatie van mannelijke loges,
• een federatie van gemengde loges,
• een federatie van vrouwelijke loges (die nog niet is geïnstalleerd).
Sommige loges zijn mannelijk en wijden uitsluitend mannen in. Als soevereine loges kunnen zij echter vrouwen ontvangen tijdens al hun bijeenkomsten of bij bepaalde activiteiten. Andere loges zijn gemengd en wijden zowel mannen als vrouwen in. Tot slot is er een exclusieve vrouwelijke loge die enkel vrouwen inwijdt, maar bij elke bijeenkomst ook mannen ontvangt.
Ongeacht hun samenstelling staan de loges regelmatig in contact met elkaar en werken zij samen.
Leden van Obediënties die het Grootoosten van België erkent, worden als dusdanig ontvangen in de Loges van het Grootoosten van België, overeenkomstig de bepalingen van de Statuten en Algemene Reglementen van de Obediëntie.
De waarden van het Grootoosten van België
Het Grootoosten van België omschrijft zich als een kosmopolitische en progressieve instelling die het zoeken naar waarheid en vervolmaking van de mens en van de mensheid beoogt. Zij staat voor vrijheid en tolerantie, aanvaardt geen enkel dogma en roept er ook geen in.
Zij erkent Vrijheid, Gelijkheid en Broederlijkheid als essentiële waarden die bijdragen tot een verdraagzame samenleving en verwacht van haar leden rechtschapenheid, toewijding en leergierigheid. Zij verdedigt de Rechten van de Mens en respecteert de democratisch tot stand gekomen wetten en instellingen.
Via de Loges biedt de Obediëntie de Vrijmetselaar de maçonnieke traditie aan – met haar riten, ritualen en symbolen – als middel om zichzelf beter te leren kennen en om aldus op harmonieuze wijze bij te dragen tot de maatschappelijke vooruitgang, zowel binnen de Loge als binnen de broederlijke en universele keten van de Vrijmetselarij.
De inwijding en het maçonnieke arbeid zijn in de eerste plaats een persoonlijke en niet te communiceren ervaring. Discretie staat centraal in de werkzaamheden, de gedachtenuitwisselingen en de samenstelling van de Loges. Zij waarborgt een vrije en onbelemmerde dialoog en communicatie, en vindt haar grondslag in het grondwettelijke en democratische recht op vrijheid van vereniging en het recht op privacy.
Dit leidt tot een hechte vriendschap waarin titels, functies of beroepen uit het profane leven geen rol spelen. Voor de Vrijmetselaar is immers niet zozeer het beroep of de functie van belang, maar wel de manier waarop deze worden uitgeoefend.
Het Grootoosten van België onderhoudt nauwe broederlijke contacten met andere a-dogmatische Obediënties in België en in het buitenland. Zowel in België als daarbuiten verleent het morele en materiële steun aan talrijke organisaties en initiatieven – al dan niet verbonden met de Obediëntie – die de fundamentele en humanistische waarden van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid verdedigen en zo bijdragen aan de opbouw van een meer verdraagzame wereld.
De ritus: definitie en oorsprong
De etymologische studie van het woord “ritus” verwijst naar begrippen als ordening, opeenvolging en structuur (zie de Sanskrietwortel Rtam, die staat voor “orde” en “religieuze correctheid”).
In die zin wordt in de Vrijmetselarij een ritus beschouwd als een geheel van regels die op een duidelijke manier de vorm en het verloop van de maçonnieke arbeid bepalen.
Het is overigens belangrijk op te merken dat het gebruik van dit woord vrij laat is ontstaan. Zolang de algemene gebruiken binnen de Vrijmetselarij geen noemenswaardige verschillen vertoonden, sprak men niet van een ritus. Pas vanaf het begin van de 19de eeuw raakte de term ingeburgerd, samen met een toenemende diversiteit aan ritussen.
Zoals Irène Mainguy aangeeft in haar werk La symbolique maçonnique du 3ième millénaire (uitgeverij Dervy):
“De riten maken de innerlijke arbeid van ieder mogelijk: de symbolen die in werking worden gesteld, dienen als ondersteuning om het begrip te verruimen […] de riten zijn als het ware gidsen in deze avontuurlijke zoektocht. Zij wijzen de weg en bakenen het pad af, zonder ons vrij te stellen het zelf te bewandelen.”
De ritussen in de schoot van het Grootoosten van België
In de schoot van het Grootoosten van België werkt elke Loge, zelfs binnen eenzelfde ritus, volgens een eigen rituaal dat zij zelf vastlegt, en dat past binnen het gemeenschappelijke kader van alle Loges van de Obediëntie.
Binnen het Grootoosten van België weet de Vrijmetselaar, ongeacht de ritus waartoe hij behoort, zijn streven naar persoonlijke vervolmaking te cultiveren, evenals zijn wil om “zich een persoonlijke discipline eigen te maken om zelfbeheersing te verwerven en er voortdurend over te waken dat zijn woorden en daden oprecht zijn. Het belangrijkste blijft dat de afwijzing van elke vorm van demagogie en de eis tot tolerantie voor iedereen centraal staan. De broederlijke sfeer, gedragen door wederzijds vertrouwen tussen de Broeders [en Zusters], bevordert deze verdraagzaamheid en oprechtheid” (uit Trace d’histoires, Histoire de traces, Loge ‘Les Droits de l’Homme’ in Bergen).
De belangrijkste toegepaste riten
Binnen het Grootoosten van België werken de loges – in de drie graden van Leerling, Gezel en Meester – volgens verschillende riten:
De moderne ritus
De oorspronkelijke ritus van het Grootoosten van België, ook wel de Franse ritus genoemd, sluit aan bij de traditie van de Londense Grootloge van 1717, de zogenaamde “Grand Lodge of the Moderns”. Het is een ritus die steunt op de zoektocht naar de rede en naar de mens als schakel binnen de maatschappelijke keten.
De Oude en Aangenomen Schotse Ritus
Deze meer spiritualistische ritus nodigt de Vrijmetselaar uit om zijn “innerlijke tempel” op te bouwen. Deze Ritus beroept zich op een traditie die onder meer teruggaat op de Engelse “Grand Lodge of the Ancients” en is een van de meest beoefende maçonnieke ritussen ter wereld.
De Filosofische Franse Ritus
Dit is de meest recente ontwikkeling van de Franse ritus en biedt een hedendaagse vorm ervan. Zij legt de nadruk op gewetensvrijheid en laïciteit, met bijzondere aandacht voor filosofische reflectie en kritische bevraging. Het ritueel maakt gebruik van een rijke symboliek ten dienste van een initiërende en burgerlijke benadering.